Turan Rzayev: “Bakı Təhlükəsizlik Forumu regional deyil, qlobal platformaya çevrilir”

Ümumiyyətlə, bu, 2023-cü ildən etibarən formalaşan davamlı dialoqun dördüncü forumdur. Əsas mövzunun təhlükəsizlik məsələləri olması, son illərdə dünya miqyasında təhlükəsizlik problemlərinin artması isə forumun əhəmiyyətini daha da artırır.

Forumun diqqət çəkən əsas məqam isə Prezident İlham Əliyevin iştirakçılara müraciəti oldu. Prezidentin, “Təhlükəsizlik anlayışı artıq ayrı-ayrı dövlətlərin sərhədləri ilə məhdudlaşmır”, – fikri müasir beynəlxalq münasibətlərin praktiki reallığını ifadə edən, diqqət çəkən yanaşmadır. Çünki bu gün bir ölkədə meydana çıxan böhran yalnız həmin ölkənin siyasi və təhlükəsizlik mühitinə təsir göstərməklə məhdudlaşmır, enerji təchizatından nəqliyyat dəhlizlərinə, ərzaq bazarlarından maliyyə sistemlərinə, kiberməkandan informasiya mühitinə qədər bir-biri ilə bağlı çoxsaylı sahələrdə nəticələr doğura bilir. Belə bir şəraitdə milli təhlükəsizliklə beynəlxalq təhlükəsizlik arasındakı sərhədlər də əvvəlki qədər kəskin görünmür, hər bir dövlətin təhlükəsizlik gündəliyi getdikcə daha çox regional və qlobal proseslərlə əlaqələnir.

Məhz bu səbəbdən Prezident İlham Əliyevin, “Dünyada sülhün, sabitliyin və təhlükəsizliyin təmin olunması bütün dövlətlərin ortaq məsuliyyətidir”, – fikri forumun əsas ideoloji-siyasi xəttini anlamaq baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ölkə başçısı, əslində bir daha təhlükəsizliyin yalnız ayrı-ayrı dövlətlərin öz sərhədlərini qoruması ilə təmin edilə bilməyəcəyini vurğulayır və məsuliyyətin kollektiv xarakter daşıdığını önə çəkir. Transmilli cinayətkarlıq, terrorçuluq, ekstremizm, qanunsuz silah və narkotik dövriyyəsi, kibercinayətkarlıq kimi təhdidlərin heç birinin yalnız bir dövlətin imkanları daxilində tam nəzarətdə saxlanılması mümkün deyil. Bu təhlükələrin maliyyə, logistika, informasiya və texnoloji komponentləri müxtəlif ölkələrin ərazisindən keçə bildiyi üçün onlara qarşı mübarizə də dövlətlərarası koordinasiya, operativ məlumat mübadiləsi və peşəkar əlaqələrin davamlı saxlanılmasını tələb edir.

Forumun gündəliyinin aktual olmasının əsas səbəblərindən biri də təhlükələrin öz xarakterini dəyişməsidir. Əvvəllər təhlükəsizlik gündəliyinin əsas komponentlərini daha çox hərbi-siyasi və sərhəd təhlükələri təşkil edirdisə, hazırda kritik infrastrukturun qorunması, kibertəhlükəsizlik, maliyyə axınlarının izlənilməsi, informasiya məkanının təhlükəsizliyi, nəqliyyat və enerji sistemlərinin dayanıqlılığı kimi məsələlər də xüsusi xidmət orqanlarının fəaliyyətində getdikcə daha mühüm yer tutur. Prezidentin müraciətində enerji və ərzaq təhlükəsizliyi ilə yanaşı, nəqliyyat və kommunikasiya əlaqələrinin də vurğulanması məhz təhlükəsizlik anlayışının kompleks xarakter aldığını göstərir.

Forumun Bakıda keçirilməsi də təsadüfi deyil. Azərbaycan son illərdə müxtəlif beynəlxalq və regional platformalarda təhlükəsizlik, enerji, nəqliyyat və kommunikasiya məsələlərinin müzakirə olunduğu mühüm dialoq məkanlarından birinə çevrilib. Bakı Təhlükəsizlik Forumunun təhlükəsizlik və xüsusi xidmət orqanlarının rəhbərləri səviyyəsində təşkil edilməsi isə bu diplomatik və institusional platformaya ayrıca məzmun verir. Burada müxtəlif dövlətlərin mövqelərinin eyniləşdirilməsi deyil, mövcud fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, ortaq təhlükələr barədə danışmaq və praktiki əlaqə kanallarını açıq saxlamaq imkanının yaradılması əsas məsələdir.

Prezident İlham Əliyev müraciətində “qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi”, həmçinin “açıq və etibarlı dialoq əsasında qurulan tərəfdaşlıqlar” məsələsinə xüsusi diqqət çəkir. Çünki təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın digər sahələrdən mühüm fərqi ondan ibarətdir ki, burada məlumatın operativliyi qədər onun etibarlılığı, tərəfdaşlar arasında qarşılıqlı etimad və əlaqə kanallarının davamlılığı da mühüm rol oynayır. Müxtəlif siyasi mövqelərə malik dövlətlərin təhlükəsizlik orqanları arasında ən azı konkret transsərhəd təhdidlər üzrə peşəkar dialoqun qorunması bir çox hallarda daha geniş siyasi fikir ayrılıqlarının yaratdığı boşluqların təhlükəsizlik sahəsinə keçməsinin qarşısını almağa imkan verir.