Qarabağ müharibəsi Ermənistan iqtisadiyyatını belə çökdürdü - heyrətamiz rəqəmlər

Erməni iqtisadçılar qan ağlayır: “Atəşkəs olmasa… çökəcəyik”

Ermənistan iqtisadiyyatı onsuz da koronavirus səbəbindən çətinliklər yaşayarkən, Dağlıq Qarabağdakı münaqişə ilə daha da çətin bir dövrə qədəm qoyub. Bunun ən böyük sübutu beynəlxalq kredit reytinq agentliyi Fitchin ölkənin kredit reytinqini aşağı salmasıdır. Musavat.com BBC-yə istinadən xəbər verir ki, Fitch, bu həftənin əvvəlində Ermənistanın xarici valyutada "BB-" olan uzunmüddətli kredit reytinqinin "B +" səviyyəsinə endirildiyini, reytinq proqnozunun "sabit" səviyyədə olduğunu açıqlayıb.

Bu ilin ilk yarısında Ermənistanda iqtisadi daralma gözləniləndən daha yüksək olub . Bunun dövlət borcunun artmasına səbəb olduğu bildirilib. Dağlıq Qarabağda Azərbaycanla münaqişənin yenidən başlaması iqtisadiyyatı daha da gərginləşdirib. BBC Türk-ə danışan Türkiyə Erməni İş İnkişafı Şurasının həmsədri Kaan Soyak, Ermənistandakı qarşıdurmalarla birlikdə iş və bankların dayanma nöqtəsinə gəldiyini söylədi.
Soyakın sözlərinə görə, qarşıdurmalar davam edərsə, malların göndərilməsindəki çətinliklər dərinləşə və iflas edə bilər. Ermənistanın paytaxtı İrəvandakı Qafqaz İnstitutundan iqtisadçı Hrant Mikaelian, xidmət sektorunun və maliyyə sisteminin Dağlıq Qarabağdakı münaqişələrdən ən çox təsirlənəcəyini bildirir.

DÖVLƏTİN ÖNCƏDƏN HESABLAMADIĞI XƏRCLƏR


İqtisadçı Hrant Mikaelian Dağlıq Qarabağdakı münaqişələrin Ermənistan iqtisadiyyatına iki cəhətdən təsir edəcəyini deyir:

- Xidmət sektoruna sərt şəkildə təsir edəcək. Mikaelian, müharibə ilə birlikdə ermənilərin gün ərzində ictimai fəallığının azaldığını və bunun iqtisadi artıma mənfi təsir göstərəcəyini söyləyir.
- Maliyyə sisteminə də mənfi təsir göstəriləcək. Müharibə, qaçqınlar və infrastruktur problemləri üçün xərclər dövləti əvvəllər hesablamadığı xərclərlə məşğul olmağa məcbur edəcək.

Türkiyə-Ermənistan İş İnkişafı Şurasının həmsədri Kaan Soyak, Dağlıq Qarabağdakı münaqişələrin birbaşa Ermənistanın paytaxtı İrəvanda özünü büruzə verdiyini bildirdi. İşlərin dayandığını söyləyən Soyak, pandemiya ilə iqtisadiyyata onsuz da böyük ziyan dəydiyini və Dağlıq Qarabağdakı qarşıdurmaların dükanların işləməməsinə səbəb olduğunu və malların daşınmasının həyata keçirilmədiyini vurğulayır.
MAY AYINDA İQTİSADİYYAT 12.8 FAİZ KİÇİLİB

Ermənistan iqtisadiyyatı, Dağlıq Qarabağdakı qarşıdurmalardan əvvəl də koronavirus səbəbiylə zəif nəticə göstərib. Koronavirus bu ilin əvvəlinə qədər sürətli bir yüksəliş göstəricisi olan Ermənistan iqtisadiyyatına ciddi təsir göstərdi. May ayında ölkə iqtisadiyyatı əvvəlki ilə nisbətən yüzdə 12,8 kiçildi.
Ermənistan Mərkəzi Bankı, bu il koronavirus səbəbindən ölkə iqtisadiyyatının yüzdə 6,2 nisbətində azalacağını təxmin etdi. 2021-ci ildə böyümənin yenidən yüzdə 5-ə çatacağını təxmin edir. Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankı (AYİB) bu il Ermənistan iqtisadiyyatının 5 faiz azalacağını gözləyir.
AYİB-in bu hesablaması Dağlıq Qarabağ bölgəsindəki döyüşlər yenidən başlamazdan əvvəl elan edildi.
ERMƏNİSTAN İQTİSADİYYATINI BÖYÜDƏN SEKTORLAR - … QUMAR

Ermənistan iqtisadiyyatı 2019-cu ildə yüzdə 7,6 böyüdü. Bu, 2008-ci ildən bəri ən sürətli böyümə idi. İqtisadçı Hrant Mikaelian'a görə böyüməni sürdürən əsas sektorlar turizm, informatika, mədənçilik və qumar sahələridir. Norveçdə yerləşən Mədən Sənayesində Şəffaflıq Təşəbbüsünə görə, Ermənistanda mədən sənayesi 2015-ci ildə yüzdə 50 böyüdü. Bu, Ermənistanın ümumi sənaye istehsalının 17 faizinə bərabərdir. Mədənçıxarma şirkətlərinin Ermənistan büdcəsinə verdiyi töhfə 2017-ci ildə yüzdə 61 artaraq yüzdə 7,1-ə çatdı. Məlumat sektoru 2010-2015-ci illər arasında yüzdə 34 böyüdü.
ERMƏNİSTAN GƏNCLƏRİNİN 35 FAİZİ İŞSİZDİR
Ermənistan iqtisadiyyatı son bir neçə ildə sürətlə inkişaf etsə də, bəzi struktur problemlər uzun müddətdir davam edir. Bunlardan biri işsizlikdir. Ermənistan Mərkəzi Bankı işsizlik səviyyəsinin 2020-ci il üçün yüzdə 20,4 olacağını gözləyir. Gənclər arasında işsizlik nisbəti demək olar ki, yüzdə 35-dir.
Bu, ölkədəki işçi qüvvəsinin digər ölkələrə köç etməsinə səbəb olur. Ermənistan əhalisi 3 milyona yaxın olduğu halda, 7 milyon erməni xaricdə yaşayır.
Bundan əvvəl, Ermənistan Xarici İşlər Naziri Zohrab Mnatsakanyan BBC Türkcəyə açıqlamasında xaricdə yaşayan erməniləri ölkəyə qayıtmağa və məşğulluğa qatılmağa təşviq etmək üçün siyasət aparacaqlarını demişdi.
RUSİYADAN ASILILIQ


İqtisadçı Sam Bhutianın "Eurasianet" xəbər saytındakı məqaləsinə görə, Ermənistan iqtisadiyyatının digər bir problemi də onun Rusiyadan asılılığıdır. Rusiyanın Ermənistanın ən böyük ticarət tərəfdaşı olması və ən çox miqrant ölkəsi olması, ölkə iqtisadiyyatını Rusiyadakı siyasi və iqtisadi inkişaflara qarşı həssas bir vəziyyətə gətirir. Ermənistan 2018-ci ildə Rusiyaya ixracatının yüzdə 28-i təşkil etdiyi halda, idxalının dörddə biri Rusiyadan idi.
TÜRKİYƏ VƏ AZƏRBAYCANLA SƏRHƏDLƏR FAKTORU…
Ermənistan iqtisadiyyatının digər bir böyük problemi iki sərhədinin bağlı olmasıdır. Türkiyə və təbii ki, Azərbaycan illərdir həll edilməyən Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə görə Ermənistanla sərhədlərini bağladı. İqtisadçı Sam Bhutia məqaləsində bu sərhədlərin bağlı olduğunu və Ermənistanı bölgədə inkişaf etdirilən böyük infrastruktur layihələrindən uzaqlaşdırdığını söyləyir. Eyni zamanda, Türkiyə ilə bağlı sərhəd Ermənistanın kənd təsərrüfatı məhsulları ixracatına mənfi təsir göstərir.
"Türkiyə sərhədləri ixracat baxımından müsbət olardı"
Ermənistandan BBC Türkə danışan iqtisadçı Hrant Mikaelian, İran və Gürcüstan arasındakı sərhədlərin iqlim və siyasət baxımından da kövrək olduğunu vurğulayır: “Rusiya Ermənistanın ən böyük ticarət tərəfdaşı olduğundan, ölkədəki ticarətin ən böyük hissəsi Gürcüstan ərazisindən keçən tək bir avtomobil yolu ilə həyata keçirilir. Qışda ticarət qar yağdığı üçün bir-iki ay dayana bilər. Bu yol Rusiya ilə Gürcüstan arasındakı münasibətlərə görə siyasi baxımdan da kövrəkdir. Eynilə İranla ticarət yolu da İranın bəzi qonşuları və ABŞ ilə münasibətləri baxımından siyasi baxımdan həssasdır. "

Mikaelian, "Əgər Türkiyə ilə açıq bir sərhədim olsaydı, Ermənistanın Türkiyəyə, həm də Avropaya daha çox ixracat edə biləcəyi həm məhsuldar sektorlarını inkişaf etdirə bilər, həm də iqtisadiyyatı şaxələndirə bilər", deyir.
MÜNAQİŞƏ DAVAM EDƏRSƏ, ERMƏNİSTAN İQTİSADİYYATI NECƏ ÇÖKƏCƏK?


Fitch, Ermənistandakı siyasi və iqtisadi sabitliyin davam edəcəyini və Dağlıq Qarabağdakı münaqişələrin Ermənistanın iqtisadi və maddi cəhətdən zərər görəcəyi nöqtəyə gəlməyəcəyini proqnozlaşdırır. Ancaq Türkiyə-Ermənistan İş İnkişafı Şurasının həmsədri Kaan Soyak bununla razılaşmır. Soyak deyir ki, Ermənistanda iqtisadiyyatın yenidən işə düşməsi üçün atəşkəs ən qısa müddətdə elan olunmalıdır: “Qışın gəlməsi ilə enerji xətlərindəki hər hansı bir problem, nəqliyyatın Rusiyanın əlində olması səbəbindən yaranan hər hansı bir axsama xalqa iqtisadi cəhətdən daha da ağır təsir edəcəkdir".
Yazının linki: https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-54464801.amp

---